- Bitcoin đã chạm block 961.632, đưa BIP-110 bước vào giai đoạn mandatory signaling, nhưng mức ủng hộ từ miner vẫn rất thấp so với ngưỡng 55% cần thiết cho cơ chế lock-in sớm.
- BIP-110 muốn tạm thời hạn chế một số phương thức nhúng dữ liệu không phục vụ mục đích tài chính lên Bitcoin, nhưng block 961.632 chưa đồng nghĩa các giới hạn mới đã được kích hoạt hoàn toàn.
- Do được thúc đẩy theo mô hình user-activated soft fork (UASF), các node BIP-110 có thể từ chối block không tuân thủ, làm xuất hiện nguy cơ một minority chain nếu phần lớn hash rate tiếp tục đứng ngoài.
- Michael Saylor, Adam Back và nhiều nhân vật Bitcoin có ảnh hưởng phản đối đề xuất, trong khi phe ủng hộ viện dẫn tiền lệ UASF của SegWit năm 2017.
- Nếu được kích hoạt, BIP-110 chỉ tồn tại khoảng 52.416 block, tương đương một năm. Khoảng thời gian này phải chứng minh liệu việc hạn chế dữ liệu có thực sự giảm gánh nặng cho node, cải thiện block space và phí giao dịch mà không gây quá nhiều tác động ngoài dự kiến.
- Thước đo quan trọng nhất của BIP-110 vì vậy không chỉ là có kích hoạt thành công hay không, mà là liệu sau một năm Bitcoin có thu được lợi ích đủ lớn để biện minh cho việc thay đổi consensus.
BIP-110 bắt đầu giai đoạn mandatory signaling trong bối cảnh mức ủng hộ từ thợ đào vẫn rất thấp so với ngưỡng 55% cần thiết. Nếu các node ủng hộ đề xuất tiếp tục thực thi quy tắc mới trong khi phần lớn hash rate từ chối tham gia, Bitcoin có thể tạm thời xuất hiện hai nhánh mạng cạnh tranh.
Bitcoin đã đạt block 961.632, đánh dấu thời điểm BIP-110 bước vào giai đoạn mandatory signaling, một trong những giai đoạn quan trọng nhất của nỗ lực soft fork gây tranh cãi nhằm hạn chế việc nhúng dữ liệu không phục vụ mục đích tài chính lên blockchain Bitcoin.
Đề xuất có tên đầy đủ BIP-110: Reduced Data Temporary Softfork, do Dathon Ohm đứng tên, muốn áp dụng một tập hợp giới hạn dữ liệu ở cấp độ đồng thuận trong khoảng một năm. Mục tiêu được những người ủng hộ đưa ra là giảm tình trạng sử dụng Bitcoin như một lớp lưu trữ dữ liệu và đưa mạng lưới trở lại trọng tâm là tiền tệ và thanh toán.
Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất của BIP-110 hiện nay không nằm ở mã nguồn mà ở sự đồng thuận.
Mức signaling từ các thợ đào vẫn chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với ngưỡng 55%, tương đương 1.109 trong tổng số 2.016 block trong một chu kỳ điều chỉnh độ khó, mà BIP-110 đặt ra cho cơ chế lock-in sớm. Trang giám sát chính thức của dự án cũng xác nhận miner sử dụng version bit 4 để phát tín hiệu cho đề xuất này.
Michael Saylor, Chủ tịch Strategy, và Adam Back, CEO Blockstream, nằm trong số những nhân vật nổi tiếng công khai phản đối BIP-110. Quan điểm chung của phe phản đối là việc biến tranh cãi về dữ liệu hay “spam” thành một thay đổi ở cấp độ consensus có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm hơn chính vấn đề mà đề xuất muốn giải quyết.
BIP-110 thực sự muốn thay đổi điều gì trên Bitcoin?
BIP-110 không đơn giản chỉ giảm kích thước OP_RETURN.
Nếu được kích hoạt, đề xuất sẽ tạm thời bổ sung một loạt quy tắc đồng thuận mới nhằm hạn chế các phương thức có thể được sử dụng để nhúng lượng lớn dữ liệu vào giao dịch Bitcoin.
Trong đó, scriptPubKey mới nhìn chung sẽ bị giới hạn ở 34 byte, ngoại trừ OP_RETURN có thể đạt tối đa 83 byte. Các payload OP_PUSHDATA và một số witness item dùng làm tham số script sẽ bị giới hạn ở 256 byte. BIP-110 cũng áp đặt thêm những hạn chế liên quan tới Taproot, undefined witness versions, Taproot annex, kích thước control block và một số opcode trong Tapscript.
Những người xây dựng BIP-110 lập luận rằng việc lưu dữ liệu tùy ý tạo ra một sự lệch pha về động lực kinh tế.
Người gửi giao dịch trả phí một lần cho miner để dữ liệu được đưa vào block, nhưng các node lại phải tải xuống, xác minh và có thể lưu trữ dữ liệu đó trong thời gian rất dài mà không nhận được phần phí tương ứng. Theo lập luận của BIP-110, điều này có thể làm tăng chi phí vận hành node và ảnh hưởng tới khả năng phi tập trung của Bitcoin.
Phe phản đối nhìn vấn đề theo hướng khác.
Nếu một giao dịch tuân thủ các quy tắc hiện hành và trả phí thị trường, việc quyết định dữ liệu đó là “hợp lệ” hay “spam” có thể biến Bitcoin từ một hệ thống trung lập thành mạng lưới nơi một nhóm người tham gia tìm cách quyết định loại giao dịch nào được phép tồn tại.
Đó cũng là lý do cuộc tranh luận BIP-110 đã vượt xa vấn đề Ordinals hay inscriptions. Câu hỏi lớn hơn đang được đặt ra là: ai có quyền quyết định block space của Bitcoin nên được sử dụng cho mục đích gì?
Block 961.632 chưa có nghĩa BIP-110 đã được kích hoạt
Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn nhất.
Bitcoin đạt block 961.632 không đồng nghĩa toàn bộ quy tắc giới hạn dữ liệu của BIP-110 lập tức trở thành quy tắc của Bitcoin.
Theo đặc tả của đề xuất, block 961.632 mở đầu giai đoạn mandatory signaling, kéo dài tới block 963.647. BIP-110 đặt thời điểm lock-in muộn nhất tại block 963.648, sau đó full activation dự kiến diễn ra tại block 965.664.
Có thể hình dung quá trình này như sau:
| Mốc | Điều xảy ra |
|---|---|
| Block 961.632 | Bắt đầu mandatory signaling |
| 961.632 – 963.647 | Các node thực thi BIP-110 yêu cầu block phải signaling |
| Block 963.648 | Mốc lock-in muộn nhất theo thiết kế |
| Block 965.664 | Mốc activation tối đa của các quy tắc mới |
| Sau activation khoảng 52.416 block | Quy tắc tạm thời hết hạn, tương đương khoảng một năm |
Các mốc block đến trực tiếp từ đặc tả BIP-110; ngày theo lịch chỉ mang tính ước tính vì thời gian tạo block Bitcoin không cố định chính xác ở 10 phút.
Điều đặc biệt nằm ở chữ mandatory.
Trong giai đoạn này, node chạy phiên bản BIP-110 có thể bắt đầu từ chối những block không đặt bit signaling mà đề xuất yêu cầu.
Nếu gần như toàn bộ miner tiếp tục đào trên Bitcoin theo các quy tắc hiện hành và không signaling, trong khi một nhóm node BIP-110 nhất quyết từ chối những block đó, hai nhóm về bản chất sẽ không còn đồng ý với nhau về blockchain hợp lệ.
Đó là nơi rủi ro phân tách mạng xuất hiện.
Tại sao BIP-110 vẫn tiếp tục khi miner gần như không ủng hộ?
Bởi BIP-110 được những người ủng hộ thúc đẩy theo triết lý của một user-activated soft fork, hay UASF.
Trong mô hình kích hoạt soft fork truyền thống dựa nhiều vào miner signaling, thợ đào phát tín hiệu cho biết họ đã sẵn sàng thực thi một bộ quy tắc mới.
UASF đảo ngược phần nào logic đó.
Thay vì chờ miner quyết định, những người vận hành full node tự chọn chạy phần mềm thực thi quy tắc mới. Nếu đủ nhiều người dùng, doanh nghiệp, sàn giao dịch và thành phần kinh tế quan trọng từ chối block không tuân thủ quy tắc, miner có thể có động lực kinh tế để chuyển sang chain được nhóm người dùng này chấp nhận.
Nói cách khác, hash rate không phải yếu tố duy nhất quyết định consensus.
Nhưng đây cũng chính là điểm yếu của BIP-110 ở thời điểm hiện tại.
Nếu chỉ có một nhóm nhỏ node thực thi quy tắc trong khi đại đa số hash rate và hạ tầng kinh tế tiếp tục đứng ở chain hiện tại, thay vì ép miner chuyển hướng, những node đó có nguy cơ tự cô lập mình khỏi mạng Bitcoin lớn hơn.
Các báo cáo trước khi bước vào giai đoạn mandatory signaling cho thấy sự ủng hộ BIP-110 từ miner vẫn cực kỳ thấp, trong khi mức áp dụng ở node cũng chỉ ở mức một chữ số thấp và tập trung chủ yếu quanh các biến thể Bitcoin Knots.
Kịch bản hai mạng Bitcoin có thể xảy ra như thế nào?
Giả sử gần như toàn bộ miner tiếp tục đào block không signaling BIP-110.
Bitcoin Core và các node không thực thi BIP-110 vẫn coi những block này là hợp lệ và tiếp tục mở rộng blockchain như bình thường.
Nhưng một node BIP-110 đang thực thi mandatory signaling có thể từ chối block đầu tiên không đáp ứng yêu cầu.
Từ thời điểm đó, hai node có thể nhìn thấy hai lịch sử chain khác nhau.
Một bên là Bitcoin mainnet hiện tại với phần lớn hash rate.
Bên còn lại là chain được các node BIP-110 chấp nhận.
Vấn đề lớn đối với chain thứ hai là Proof-of-Work.
Nếu chỉ một lượng rất nhỏ hash rate chịu đào các block được BIP-110 chấp nhận, tốc độ tạo block của chain này sẽ thấp hơn rất nhiều so với mạng chính.
Một chain chỉ sở hữu 1% hash rate cũ, chẳng hạn, không thể tiếp tục tạo block với tốc độ gần 10 phút ngay lập tức. Cho tới khi độ khó được điều chỉnh, chain thiểu số có thể phải chờ rất lâu giữa các block.
Do đó, BIP-110 không chỉ cần node ủng hộ về mặt tư tưởng. Nó cần miner thực sự chuyển hash rate, đồng thời cần đủ sức nặng kinh tế để biến chain của mình thành một lựa chọn có khả năng hoạt động.
Các phân tích trước thời điểm fork cũng đánh giá rằng nếu miner support tiếp tục ở mức rất thấp, kết quả dễ xảy ra hơn là một minority chain thay vì một thay đổi consensus trên toàn Bitcoin.
Những người ủng hộ BIP-110 nhìn về SegWit năm 2017
Phe ủng hộ BIP-110 cho rằng lịch sử Bitcoin từng chứng kiến một cuộc đối đầu tương tự.
Năm 2017, BIP-148 được xây dựng như một cơ chế mandatory activation cho SegWit. BIP-148 hiện được ghi nhận trong kho BIP chính thức với trạng thái Deployed và thường được nhắc đến như một trong những ví dụ nổi bật nhất về sức mạnh tiềm năng của UASF.
Logic của BIP-110 là nếu người dùng đủ quyết tâm thực thi một bộ quy tắc, miner cuối cùng phải cân nhắc chi phí kinh tế của việc tiếp tục tạo ra các block mà nhóm người dùng đó từ chối.
Tuy nhiên, việc lấy năm 2017 làm bằng chứng rằng BIP-110 cũng sẽ thành công là một phép so sánh chưa đầy đủ.
SegWit khi đó đã có một hệ sinh thái lớn các developer, doanh nghiệp và thành phần thị trường muốn triển khai nâng cấp. BIP-110 hiện phải đối mặt với sự phản đối công khai từ nhiều nhân vật có ảnh hưởng, trong khi tín hiệu từ miner vẫn ở mức rất xa ngưỡng 55%.
Một UASF chỉ có khả năng gây áp lực lên miner khi phía kích hoạt sở hữu đủ trọng lượng kinh tế.
Nếu không, “user-activated” có thể đơn giản trở thành “minority-activated”.
Michael Saylor và Adam Back phản đối vì điều gì?
Michael Saylor không phủ nhận hoàn toàn vấn đề dữ liệu trên Bitcoin, nhưng cho rằng biến tranh chấp về spam thành thay đổi consensus tạo ra tiền lệ nguy hiểm.
Theo quan điểm của ông, BIP-110 khiến một số giao dịch vốn đang hợp lệ và trả phí theo quy tắc hiện tại trở thành không hợp lệ.
Adam Back cũng có lập trường tương tự khi cho rằng nếu một nhóm người dùng muốn áp dụng bộ quy tắc riêng nhưng phần còn lại của Bitcoin không đồng thuận, họ có quyền fork sang một mạng khác, thay vì buộc toàn bộ mạng lưới phải đi theo.
Đây thực chất là hai cách hiểu khác nhau về tính trung lập.
Những người ủng hộ BIP-110 cho rằng Bitcoin cần bảo vệ chức năng tiền tệ của mình khỏi các trường hợp sử dụng khiến chi phí node tăng lên.
Phe phản đối lại cho rằng tính trung lập nghĩa là mạng lưới không nên phân biệt mục đích của một giao dịch miễn giao dịch đó đáp ứng consensus rules và trả phí cần thiết.
Không bên nào chỉ đang tranh luận về vài trăm byte dữ liệu.
Họ đang tranh luận về triết lý thiết kế Bitcoin.
Điều gì cần theo dõi từ nay đến block 965.664?
Mốc 961.632 mới chỉ mở đầu giai đoạn căng thẳng nhất của BIP-110.
Ba dữ liệu đáng chú ý nhất trong những tuần tới là miner signaling, hash rate thực sự đi theo chain BIP-110 và mức độ tham gia của các thành phần kinh tế lớn.
Nếu tỷ lệ signaling bất ngờ tăng mạnh và những mining pool lớn bắt đầu tham gia, BIP-110 sẽ chuyển từ một fork thiểu số thành vấn đề consensus đáng chú ý hơn nhiều.
Ngược lại, nếu phần lớn hash rate tiếp tục bỏ qua BIP-110, chain do các node BIP-110 thực thi có thể gặp khó khăn ngay từ những block đầu tiên.
Ngoài miner, phản ứng của sàn giao dịch, nhà cung cấp custody, ví và các doanh nghiệp Bitcoin cũng rất quan trọng.
Một blockchain có thể tồn tại về mặt kỹ thuật nhưng vẫn thất bại về mặt kinh tế nếu phần lớn thị trường không xem tài sản trên chain đó là “BTC”.
BIP-110 vì vậy đang trở thành một thử nghiệm trực tiếp đối với câu hỏi tồn tại từ lâu trong Bitcoin: quyền lực thực sự nằm ở miner, developer, node operator hay những người nắm giữ giá trị kinh tế trên mạng?
Block 961.632 chưa đưa ra câu trả lời.
Nó chỉ bắt đầu cuộc thử nghiệm.
BIP-110 chỉ tồn tại một năm: một năm đó phải chứng minh điều gì?
Một chi tiết khiến BIP-110 khác phần lớn các soft fork Bitcoin trước đây là các quy tắc mới không được thiết kế để tồn tại vĩnh viễn.
Nếu được kích hoạt, BIP-110 sẽ duy trì các giới hạn mới trong 52.416 block, tương đương khoảng một năm. Sau đó trạng thái của deployment chuyển từ ACTIVE sang EXPIRED, các hạn chế ngừng được thực thi và UTXO lại không còn chịu những giới hạn tạm thời này.
Điều đó biến BIP-110 thành một trường hợp rất đặc biệt: thay vì chỉ hỏi “soft fork có được kích hoạt hay không?”, thị trường còn có thể hỏi một câu quan trọng hơn:
Nếu Bitcoin chấp nhận thay đổi consensus trong một năm, một năm đó phải tạo ra kết quả gì để chứng minh quyết định này là xứng đáng?
Dữ liệu không phục vụ tiền tệ có thực sự giảm?
Đây là bài kiểm tra đầu tiên và rõ ràng nhất.
BIP-110 được thiết kế để hạn chế một số phương thức nhúng dữ liệu lớn vào giao dịch, bao gồm giới hạn payload, scriptPubKey, một số cấu trúc Taproot và OP_RETURN. Tuy nhiên, chính tài liệu BIP thừa nhận đề xuất không thể loại bỏ hoàn toàn việc lưu dữ liệu trên Bitcoin. Người dùng vẫn có thể chia dữ liệu thành nhiều phần nhỏ hoặc ngụy trang chúng dưới dạng dữ liệu trông giống hoạt động tài chính.
Vì vậy, chỉ nhìn số lượng inscription giảm chưa đủ để tuyên bố BIP-110 thành công.
Điều cần quan sát là liệu tổng lượng block space dành cho những hoạt động mà BIP-110 muốn hạn chế có thực sự giảm đáng kể hay chỉ chuyển từ một phương thức dễ nhận diện sang những kỹ thuật phức tạp hơn.
Nếu sau vài tháng developer của các giao thức dữ liệu tìm được cách обход các giới hạn với chi phí không cao hơn đáng kể, BIP-110 có thể chứng minh rằng consensus rule mới chỉ thay đổi hình thức của dữ liệu chứ chưa giải quyết được động lực kinh tế khiến người dùng muốn đưa dữ liệu lên Bitcoin.
Chi phí vận hành node có thực sự được cải thiện?
Một trong những lý do cốt lõi mà BIP-110 đưa ra là dữ liệu tùy ý tạo thêm gánh nặng cho những người vận hành full node.
Đặc biệt, BIP nhấn mạnh rằng các scriptPubKey chưa được chi tiêu phải nằm trong UTXO set, một loại dữ liệu node không thể đơn giản prune như dữ liệu blockchain lịch sử. Theo lập luận của những người đề xuất, UTXO set lớn hơn đồng nghĩa yêu cầu tài nguyên cao hơn và về dài hạn có thể gây bất lợi cho khả năng vận hành node độc lập.
Do đó, sau một năm, một câu hỏi có thể đo được khá rõ là:
BIP-110 đã làm tốc độ tăng của dữ liệu mà node phải xử lý hoặc lưu trữ giảm được bao nhiêu?
Nếu sự khác biệt rất nhỏ, trong khi mạng phải trải qua một cuộc tranh luận consensus lớn, lập luận rằng soft fork là biện pháp cần thiết sẽ yếu đi.
Ngược lại, nếu có thể chứng minh các giới hạn giúp giảm đáng kể một loại burden dài hạn đối với node, phe ủng hộ BIP-110 sẽ có dữ liệu thực tế để bảo vệ quan điểm của mình thay vì chỉ dựa vào tranh luận lý thuyết.
Người dùng Bitcoin có thực sự trả phí thấp hơn?
BIP-110 còn lập luận rằng dữ liệu không phục vụ mục đích tiền tệ cạnh tranh block space với thanh toán Bitcoin, qua đó có thể khiến giao dịch tài chính trở nên đắt hơn.
Nếu lập luận đó đúng, một năm thực thi BIP-110 phải cho thấy một hiệu ứng nào đó trên fee market.
Không nhất thiết phí Bitcoin phải giảm liên tục, bởi phí còn phụ thuộc giá BTC, hoạt động thị trường và nhu cầu giao dịch. Nhưng có thể so sánh cách block space phản ứng trong những thời điểm mạng lưới đông đúc: tỷ trọng giao dịch tiền tệ, mức phí cần thiết để được xác nhận và nguồn cầu block space từ các giao thức dữ liệu.
Nếu dữ liệu bị hạn chế mạnh nhưng người chuyển BTC gần như không nhận được lợi ích nào về khả năng tiếp cận block space, một phần lý do kinh tế của BIP-110 sẽ cần được xem xét lại.
Có bao nhiêu “thiệt hại ngoài dự kiến”?
Một thử nghiệm consensus không thể chỉ đánh giá những gì nó ngăn chặn. Nó còn phải đo những gì vô tình bị ảnh hưởng.
BIP-110 thừa nhận một số trade-off ngay trong đặc tả. Ví dụ, giới hạn Taproot control block có thể gây khó khăn cho các thiết kế smart contract nâng cao như BitVM. Một số cấu trúc sử dụng Miniscript cũng có thể trở nên tốn kém hơn, trong khi các upgrade hook dành cho một số soft fork khác tạm thời không khả dụng trong thời gian BIP-110 hoạt động.
Đây là một phép thử quan trọng.
Nếu một năm trôi qua mà hầu như không có hoạt động tài chính hợp pháp nào bị cản trở, phe ủng hộ có thể lập luận rằng các giới hạn đủ hẹp để chỉ tác động vào mục tiêu mong muốn.
Nhưng nếu developer bắt đầu phải thay đổi những ứng dụng không liên quan đến inscriptions chỉ để thích nghi với BIP-110, chi phí thực tế của soft fork sẽ cao hơn nhiều so với việc đơn giản “chặn spam”.
Quan trọng nhất: Bitcoin có tìm được giải pháp tốt hơn trước khi đồng hồ hết giờ?
Có lẽ đây mới là tiêu chí lớn nhất.
Những người viết BIP-110 không mô tả các giới hạn hiện tại là giải pháp hoàn hảo. Ngược lại, tài liệu thừa nhận một số giới hạn khá thô và có thể cản trở các nâng cấp tương lai nếu giữ chúng vĩnh viễn. Lý do đưa ra cho việc chỉ áp dụng trong một năm là tạo khoảng thời gian để developer xây dựng và đề xuất một giải pháp dài hạn tinh tế hơn, tránh những trade-off của bộ quy tắc tạm thời.
Vì vậy, BIP-110 thực sự có hai chiếc đồng hồ cùng chạy.
Chiếc thứ nhất đo 52.416 block cho đến khi các quy tắc hết hạn.
Chiếc thứ hai đo liệu cộng đồng Bitcoin có thể sử dụng khoảng thời gian đó để đạt được một giải pháp tốt hơn hay không.
Một năm sau, nếu dữ liệu mục tiêu giảm, burden đối với node được cải thiện, giao dịch tiền tệ có thêm block space, các ứng dụng hợp pháp ít bị ảnh hưởng và developer tìm được một cơ chế dài hạn tốt hơn, BIP-110 sẽ có một trường hợp tương đối mạnh để chứng minh rằng sự can thiệp tạm thời đã đạt mục tiêu.
Nhưng nếu dữ liệu chỉ đổi cách ngụy trang, node gần như không nhận được lợi ích đo lường được, fee market không cải thiện và những ứng dụng khác phải gánh thêm hạn chế, câu hỏi sẽ đảo chiều:
Bitcoin đã thay đổi consensus trong một năm để giải quyết một vấn đề, hay chỉ khiến vấn đề đó chuyển sang hình thức khác?
Chính vì vậy, thành công của BIP-110 không nên được đo bằng việc nó có giành chiến thắng trong cuộc chiến activation hay không. Nếu cuối cùng được kích hoạt, bài kiểm tra thực sự chỉ bắt đầu từ block đầu tiên mà những quy tắc mới có hiệu lực.
