Sberbank xây hạ tầng giao dịch crypto, dự kiến ra mắt kho lưu ký số trước tháng 12

Ngân hàng lớn nhất Nga Sberbank đặt mục tiêu hoàn thành hạ tầng giao dịch tiền mã hóa và đưa một kho lưu ký tài sản số vào hoạt động trước ngày 1/12/2026. Kế hoạch được công bố trong bối cảnh Nga vừa thông qua khuôn khổ pháp lý toàn diện hơn đối với hoạt động mua bán, lưu ký và thanh toán giao dịch crypto.

Động thái này không đồng nghĩa Nga sẽ chấp nhận tiền mã hóa như phương tiện thanh toán trong nước. Thay vào đó, quốc gia này đang đưa crypto vào một hệ thống được kiểm soát bởi ngân hàng, sàn giao dịch và các tổ chức trung gian có giấy phép.

Sberbank muốn ra mắt hạ tầng giao dịch crypto trước ngày 1/12

Theo Interfax, Sberbank dự kiến xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết để khách hàng giao dịch tiền mã hóa, đồng thời vận hành một “kho lưu ký số” trước ngày 1/12/2026.

Alexander Vedyakhin, Phó chủ tịch thứ nhất Hội đồng quản trị Sberbank, cho biết kho lưu ký sẽ là một trong những thành phần quan trọng nhất của hệ thống. Đơn vị này chịu trách nhiệm ghi nhận quyền sở hữu tiền mã hóa của khách hàng và hạch toán phần lớn giao dịch bên ngoài blockchain gốc.

Sberbank cũng sẽ vận hành các ví hoạt động để xử lý yêu cầu nạp, rút và chuyển tiền mã hóa của khách hàng.

Về mặt kỹ thuật, cấu trúc này có thể vận hành tương tự hệ thống lưu ký tập trung của các sàn crypto hiện nay. Tài sản thực tế được giữ trong các ví do tổ chức quản lý, trong khi số dư và giao dịch giữa khách hàng chủ yếu được cập nhật trên sổ cái nội bộ.

Blockchain chỉ được sử dụng khi tài sản được chuyển vào hoặc rút ra khỏi hệ thống. Cách tiếp cận này giúp giảm số lượng giao dịch on-chain và đơn giản hóa quy trình đối soát, nhưng đồng thời khiến người dùng phải phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng lưu ký và quản trị rủi ro của ngân hàng.

Nga thiết lập khuôn khổ pháp lý mới cho thị trường crypto

Kế hoạch của Sberbank được công bố sau khi Hội đồng Liên bang Nga thông qua luật “Về tiền tệ số và quyền kỹ thuật số”.

Luật xây dựng một hệ thống quản lý bao phủ nhiều hoạt động, từ mua bán tiền mã hóa qua trung gian được cấp phép đến giao dịch trên sàn, môi giới, quản lý tài sản, thanh toán bù trừ và lưu ký kỹ thuật số.

Theo Ngân hàng Trung ương Nga, khuôn khổ chung sẽ có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Tuy nhiên, yêu cầu bắt buộc mọi giao dịch phải được thực hiện thông qua tổ chức trung gian có giấy phép sẽ chỉ bắt đầu áp dụng từ ngày 1/7/2027.

Giai đoạn chuyển tiếp đến tháng 7/2027 cho phép các ngân hàng, công ty môi giới, sàn giao dịch và tổ chức lưu ký xây dựng hệ thống công nghệ, kế toán, quản trị tài sản cũng như hoàn thành thủ tục đăng ký với Ngân hàng Trung ương Nga.

Ai được phép cung cấp dịch vụ crypto tại Nga?

Theo khuôn khổ mới, hoạt động lưu thông tiền mã hóa sẽ được thực hiện thông qua các nhóm trung gian chuyên biệt, bao gồm:

• Nhà tổ chức thị trường và sàn giao dịch;
• Công ty môi giới thực hiện lệnh cho khách hàng;
• Công ty quản lý tài sản;
• Tổ chức trao đổi tiền mã hóa;
• Kho lưu ký số ghi nhận và bảo quản quyền sở hữu tài sản.

Các tổ chức trao đổi crypto phải là pháp nhân được thành lập tại Nga, đáp ứng yêu cầu vốn tối thiểu và được đưa vào sổ đăng ký của Ngân hàng Trung ương Nga. Trong giai đoạn chuyển tiếp, một số tổ chức có thể tiếp tục hoạt động trước khi yêu cầu đăng ký bắt buộc chính thức có hiệu lực vào tháng 7/2027.

Sberbank có lợi thế đáng kể trong mô hình này vì ngân hàng đã sở hữu sẵn hệ thống định danh khách hàng, quản lý tài khoản, kiểm soát giao dịch và tuân thủ chống rửa tiền.

Thay vì xây dựng một sàn crypto độc lập hoàn toàn, Sberbank có thể kết nối hoạt động giao dịch tài sản số vào hạ tầng ngân hàng hiện hữu.

Chỉ những crypto có thanh khoản rất lớn mới được giao dịch công khai

Không phải tất cả tiền mã hóa đều được phép niêm yết trên các thị trường giao dịch công khai tại Nga.

Theo luật mới, một tài sản muốn được đưa vào giao dịch công khai phải đáp ứng các tiêu chí thanh khoản do Ngân hàng Trung ương Nga đặt ra, bao gồm:

• Vốn hóa thị trường trung bình trên 5.000 tỷ ruble trong hai năm;
• Khối lượng giao dịch trung bình mỗi ngày trên 1.000 tỷ ruble trong hai năm.

Các con số này tương đương khoảng 64 tỷ USD vốn hóa và 12,8 tỷ USD khối lượng giao dịch mỗi ngày theo mức quy đổi được công bố cùng dự luật.

Ngưỡng này có thể khiến thị trường giao dịch công khai chỉ tập trung vào một số ít tài sản có vốn hóa và thanh khoản lớn nhất. Những token nhỏ hơn hoặc có lịch sử giao dịch ngắn sẽ khó đáp ứng tiêu chuẩn.

Hội đồng quản trị Ngân hàng Trung ương Nga vẫn có quyền cho phép một tài sản chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chí được giao dịch công khai trong thời gian tối đa sáu tháng.

Ngoài ra, các sàn có thể cung cấp nhiều tài sản hơn cho nhà đầu tư đủ điều kiện. Tuy nhiên, những giao dịch này sẽ không được xếp vào nhóm chào bán công khai.

Nhà đầu tư cá nhân bị giới hạn 300.000 ruble mỗi năm

Nhà đầu tư chưa đủ điều kiện vẫn được phép trực tiếp mua một số tiền mã hóa có thanh khoản cao, nhưng phải vượt qua bài kiểm tra kiến thức và chấp nhận giới hạn giao dịch.

Hạn mức được quy định là tối đa 300.000 ruble mỗi năm thông qua mỗi tổ chức trung gian. Nhà đầu tư đủ điều kiện cũng phải hoàn thành bài kiểm tra đánh giá rủi ro, nhưng được phép mua bán phạm vi tài sản rộng hơn và không bị giới hạn về quy mô giao dịch.

Cơ chế này cho thấy Nga không mở cửa hoàn toàn thị trường crypto cho nhà đầu tư nhỏ lẻ. Nhà chức trách đang áp dụng cách tiếp cận phân tầng, trong đó khả năng tiếp cận tài sản phụ thuộc vào kiến thức, quy mô tài chính và tư cách pháp lý của từng khách hàng.

Trong ngắn hạn, hạn mức 300.000 ruble cũng có thể giới hạn lượng vốn mới đến từ nhóm nhà đầu tư phổ thông. Dòng tiền tổ chức và nhà đầu tư đủ điều kiện nhiều khả năng sẽ đóng vai trò lớn hơn trong giai đoạn đầu của thị trường.

Kho lưu ký số của Sberbank sẽ hoạt động như thế nào?

Điểm đáng chú ý nhất trong kế hoạch của Sberbank không chỉ là chức năng giao dịch mà còn nằm ở mô hình lưu ký.

Kho lưu ký số sẽ ghi nhận quyền sở hữu crypto của từng khách hàng, tương tự cách các tổ chức lưu ký chứng khoán theo dõi quyền sở hữu cổ phiếu hoặc trái phiếu.

Phần lớn hoạt động chuyển nhượng giữa khách hàng có thể được xử lý trên sổ cái nội bộ thay vì tạo một giao dịch mới trên blockchain cho mỗi lần mua bán.

Mô hình này mang lại một số lợi ích:

• Tốc độ xử lý giao dịch nhanh hơn;
• Giảm phí blockchain đối với chuyển khoản nội bộ;
• Dễ đối soát, đóng băng hoặc thu hồi quyền kiểm soát theo yêu cầu pháp lý;
• Có thể kết nối với tài khoản ngân hàng và hệ thống thanh toán truyền thống.

Tuy nhiên, người dùng sẽ không trực tiếp kiểm soát khóa riêng đối với phần tài sản được ngân hàng lưu ký. Số dư của họ phụ thuộc vào hồ sơ của tổ chức lưu ký và khả năng đáp ứng yêu cầu rút tài sản của Sberbank.

Điều này khiến sản phẩm gần với dịch vụ tài chính truyền thống được hỗ trợ bởi crypto hơn là mô hình tự lưu ký phi tập trung.

Sberbank đã thử nghiệm nhiều sản phẩm liên quan đến Bitcoin

Kế hoạch xây dựng hạ tầng giao dịch là bước tiếp theo trong chiến lược tài sản số của Sberbank.

Từ năm 2025, Ngân hàng Trung ương Nga đã cho phép các tổ chức tài chính cung cấp cho nhà đầu tư đủ điều kiện những sản phẩm phái sinh, chứng khoán và tài sản tài chính số có lợi nhuận gắn với giá crypto. Điều kiện quan trọng là các sản phẩm này không được giao tài sản crypto trực tiếp cho nhà đầu tư.

Sberbank sau đó bắt đầu cung cấp trái phiếu cấu trúc có lợi nhuận liên kết với giá Bitcoin.

Cuối năm 2025, ngân hàng cũng hoàn thành chương trình cho vay thử nghiệm với Intelion Data, một công ty khai thác crypto. Tài sản tiền mã hóa do công ty khai thác được sử dụng làm tài sản bảo đảm cho khoản vay. Đến tháng 2/2026, Sberbank cho biết đang chuẩn bị mở rộng mô hình cho vay thế chấp bằng crypto sang các khách hàng doanh nghiệp khác.

Các sản phẩm trước đây chủ yếu cung cấp khả năng tiếp xúc gián tiếp với giá crypto. Hạ tầng mới sẽ tiến thêm một bước khi cho phép ghi nhận quyền sở hữu, lưu ký, nạp, rút và chuyển tài sản thực tế.

Nga chuyển từ thử nghiệm sang xây dựng thị trường crypto có kiểm soát

Trong nhiều năm, Nga duy trì lập trường tương đối thận trọng đối với tiền mã hóa. Tuy nhiên, quá trình đưa crypto vào hệ thống tài chính đã tăng tốc từ năm 2024.

Luật được thông qua vào tháng 7/2024 đã xây dựng cơ sở pháp lý cho hoạt động khai thác tiền mã hóa và cho phép doanh nghiệp sử dụng crypto trong thanh toán thương mại quốc tế thông qua một chế độ thử nghiệm.

Đến năm 2025, phạm vi tiếp cận được mở rộng sang các sản phẩm tài chính có lợi nhuận liên kết với crypto dành cho nhà đầu tư đủ điều kiện.

Khuôn khổ năm 2026 tiếp tục mở rộng từ các chương trình thử nghiệm sang một thị trường có cấu trúc đầy đủ hơn, bao gồm sàn giao dịch, môi giới, đơn vị trao đổi và kho lưu ký.

Đây không phải là quá trình phi tập trung hóa hệ thống tài chính Nga. Ngược lại, crypto đang được đưa vào một mạng lưới do ngân hàng và cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ.

Crypto vẫn không được dùng để thanh toán hàng hóa tại Nga

Dù cho phép mua bán và lưu ký tiền mã hóa, Nga tiếp tục cấm sử dụng crypto để thanh toán hàng hóa và dịch vụ trong nước.

Luật cũng hạn chế hoạt động quảng cáo khuyến khích sử dụng tiền mã hóa làm phương tiện thanh toán nội địa. Một số ngoại lệ được áp dụng đối với giao dịch ngoại thương, phần thưởng khai thác, phí mạng lưới và việc trao đổi crypto với chứng khoán hoặc các tài sản số khác.

Như vậy, Bitcoin và các tài sản đáp ứng tiêu chuẩn sẽ được đối xử như một loại tài sản đầu tư hoặc giá trị ngoại tệ, thay vì đồng tiền dùng trong đời sống hằng ngày.

Sự phân biệt này giúp Nga khai thác crypto cho đầu tư và thương mại quốc tế mà không làm suy yếu vai trò của đồng ruble trong hệ thống thanh toán nội địa.

Sberbank muốn trở thành cửa ngõ trung tâm của dòng tiền crypto

Việc Sberbank xây dựng hạ tầng giao dịch cho thấy các ngân hàng Nga không còn chỉ muốn phát hành sản phẩm có giá trị tham chiếu Bitcoin. Họ muốn kiểm soát cả điểm vào, quyền lưu ký, sổ cái giao dịch và điểm rút tài sản của khách hàng.

Trong mô hình này, người dùng có thể tiếp cận crypto dễ dàng hơn mà không phải sử dụng một sàn giao dịch nước ngoài hoặc tự quản lý khóa riêng. Đổi lại, họ phải chấp nhận quy trình KYC, hạn mức đầu tư, danh sách tài sản được phê duyệt và khả năng giao dịch bị kiểm soát.

Do đó, bước đi của Sberbank không nên được hiểu đơn giản là một ngân hàng lớn “chấp nhận crypto”. Đây là quá trình biến crypto thành một loại tài sản có thể được ngân hàng hóa, hạch toán và giám sát tương tự các sản phẩm tài chính truyền thống.

Nếu hạ tầng được đưa vào hoạt động đúng kế hoạch trước ngày 1/12/2026, Nga sẽ có thêm một cầu nối trực tiếp giữa hệ thống ngân hàng lớn nhất nước và thị trường tài sản số. Nhưng cầu nối đó được xây dựng theo nguyên tắc kiểm soát tập trung, thay vì triết lý giao dịch không cần trung gian vốn gắn liền với sự ra đời của Bitcoin.

Sổ cái nội bộ có làm mất lợi thế minh bạch của blockchain?

Việc Sberbank dự kiến xử lý phần lớn giao dịch trên sổ cái nội bộ giúp hệ thống hoạt động nhanh hơn, giảm chi phí blockchain và phù hợp với cách vận hành của một tổ chức tài chính lớn. Tuy nhiên, mô hình này cũng làm suy giảm một trong những giá trị quan trọng nhất của crypto: khả năng tự kiểm chứng tài sản mà không cần hoàn toàn tin tưởng vào bên trung gian.

Trên blockchain công khai, người dùng có thể kiểm tra một địa chỉ đang nắm giữ bao nhiêu tài sản, giao dịch được thực hiện vào thời điểm nào và số tiền đã được chuyển đến đâu. Dữ liệu không phụ thuộc vào báo cáo riêng của một ngân hàng hay sàn giao dịch.

Ngược lại, khi Sberbank ghi nhận giao dịch giữa khách hàng trên cơ sở dữ liệu nội bộ, blockchain chỉ phản ánh tổng lượng tài sản nằm trong các ví do ngân hàng kiểm soát. Nó không cho biết số Bitcoin trong mỗi ví thuộc về khách hàng nào, tổng nghĩa vụ của ngân hàng đối với người dùng là bao nhiêu hoặc một tài sản có đang được ghi nhận cho nhiều mục đích khác nhau hay không.

Ví dụ, Sberbank có thể giữ 10.000 Bitcoin trong các ví on-chain. Con số này có thể được kiểm tra công khai nếu địa chỉ ví được công bố. Nhưng chỉ dữ liệu blockchain là chưa đủ để xác định ngân hàng đang nợ khách hàng 9.000, 10.000 hay 12.000 Bitcoin.

Vì vậy, điều cần được quan tâm không chỉ là Sberbank nắm giữ bao nhiêu crypto, mà còn là cơ chế đối chiếu giữa tài sản on-chain và số dư được ghi trong hệ thống nội bộ.

Để duy trì mức độ minh bạch, Sberbank có thể cần công bố định kỳ bằng chứng về dự trữ, tổng nghĩa vụ đối với khách hàng và phương pháp xác nhận tài sản được bảo chứng theo tỷ lệ phù hợp. Một cuộc kiểm toán độc lập cũng cần kiểm tra liệu tài sản của khách hàng có được tách biệt khỏi tài sản của ngân hàng và có bị sử dụng làm tài sản thế chấp cho hoạt động khác hay không.

Proof of Reserves có thể giúp xác nhận ngân hàng đang kiểm soát một lượng tài sản nhất định, nhưng bản thân cơ chế này vẫn chưa phản ánh đầy đủ các khoản nợ và nghĩa vụ ngoài blockchain. Muốn đánh giá sức khỏe thực sự của kho lưu ký, người dùng cần cả bằng chứng về tài sản lẫn bằng chứng về nghĩa vụ phải trả.

Một vấn đề khác là khả năng rút tài sản. Số dư hiển thị trong ứng dụng chỉ có ý nghĩa khi khách hàng có thể chuyển crypto ra ví cá nhân trong điều kiện bình thường. Nếu việc rút tiền bị giới hạn, kéo dài hoặc phụ thuộc vào nhiều bước phê duyệt, tài sản trong hệ thống có thể hoạt động giống một quyền yêu cầu thanh toán hơn là crypto do người dùng trực tiếp sở hữu.

Điều này không nhất thiết khiến mô hình của Sberbank kém an toàn hơn việc tự lưu ký. Phần lớn người dùng phổ thông có thể cảm thấy thuận tiện hơn khi ngân hàng chịu trách nhiệm bảo mật khóa riêng, xử lý sai sót và hỗ trợ khi mất quyền truy cập tài khoản.

Nhưng sự đánh đổi cần được nhìn nhận rõ ràng: người dùng giảm rủi ro tự quản lý ví để đổi lấy rủi ro đối tác. Họ không còn phải lo làm mất seed phrase, nhưng phải tin rằng Sberbank bảo quản đầy đủ tài sản, ghi nhận chính xác số dư và luôn đáp ứng được yêu cầu rút tiền.

Vì thế, sổ cái nội bộ không làm blockchain mất hoàn toàn vai trò. Blockchain vẫn là lớp thanh toán và lưu giữ tài sản cuối cùng. Tuy nhiên, tính minh bạch đối với từng khách hàng sẽ không còn đến trực tiếp từ mạng lưới mà phụ thuộc nhiều hơn vào báo cáo, kiểm toán và tiêu chuẩn công bố của Sberbank.

Nga hợp pháp hóa crypto nhưng có thể khiến thị trường tập trung hơn

Khuôn khổ mới giúp hoạt động giao dịch và lưu ký crypto tại Nga có địa vị pháp lý rõ ràng hơn. Tuy nhiên, việc hợp pháp hóa thông qua hệ thống trung gian được cấp phép cũng có thể khiến thị trường tập trung vào một số ngân hàng và tổ chức tài chính lớn.

Để cung cấp dịch vụ crypto, doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu về vốn, công nghệ, định danh khách hàng, chống rửa tiền, lưu trữ dữ liệu, báo cáo giao dịch và quản trị rủi ro. Đây là những tiêu chuẩn cần thiết để bảo vệ người dùng, nhưng chi phí tuân thủ có thể vượt quá khả năng của nhiều startup hoặc nền tảng giao dịch nhỏ.

Những tổ chức như Sberbank có lợi thế rõ ràng. Ngân hàng đã sở hữu hàng triệu khách hàng, hệ thống KYC, cơ sở hạ tầng thanh toán, đội ngũ tuân thủ và quan hệ trực tiếp với cơ quan quản lý. Việc bổ sung dịch vụ crypto vào hệ sinh thái hiện tại có thể ít tốn kém hơn nhiều so với việc một doanh nghiệp mới phải xây dựng toàn bộ hệ thống từ đầu.

Khi yêu cầu giao dịch phải đi qua các trung gian được cấp phép có hiệu lực từ tháng 7/2027, thị trường có thể dần dịch chuyển từ nhiều nền tảng độc lập sang một nhóm nhỏ ngân hàng, công ty môi giới và tổ chức lưu ký được chấp thuận.

Sự tập trung này có thể mang lại một số lợi ích. Người dùng được tiếp cận các tổ chức có năng lực tài chính lớn hơn, quy trình bảo mật chặt chẽ hơn và trách nhiệm pháp lý rõ ràng hơn. Cơ quan quản lý cũng dễ giám sát dòng tiền, xử lý hành vi rửa tiền và can thiệp khi thị trường xuất hiện rủi ro hệ thống.

Tuy nhiên, một thị trường ít đối thủ cũng có thể làm giảm áp lực cạnh tranh về phí, sản phẩm và chất lượng dịch vụ. Nếu chỉ có vài tổ chức được phép cung cấp giao dịch và lưu ký, người dùng khó chuyển sang nền tảng khác khi phí cao, giới hạn rút tiền chặt hoặc danh sách tài sản quá hạn chế.

Các tiêu chí thanh khoản đối với crypto được giao dịch công khai càng làm xu hướng tập trung rõ hơn. Ngưỡng vốn hóa và khối lượng giao dịch cao có thể khiến chỉ một số tài sản lớn được tiếp cận rộng rãi, trong khi phần lớn altcoin phải giới hạn cho nhà đầu tư đủ điều kiện hoặc nằm ngoài thị trường được quản lý.

Do đó, Nga có thể hình thành một thị trường crypto hai tầng. Tầng thứ nhất là thị trường chính thức, tập trung vào Bitcoin và một số tài sản lớn, được phân phối qua ngân hàng và tổ chức tài chính. Tầng thứ hai gồm các tài sản nhỏ hơn, nền tảng nước ngoài và giao dịch ngang hàng, nơi nhà đầu tư tìm đến khi sản phẩm trong hệ thống được cấp phép không đáp ứng nhu cầu.

Nếu khoảng cách giữa hai tầng quá lớn, luật mới có thể không loại bỏ hoàn toàn thị trường không chính thức. Nó chỉ chuyển phần thanh khoản an toàn và dễ giám sát nhất vào các tổ chức lớn, trong khi hoạt động có rủi ro cao hơn tiếp tục tồn tại bên ngoài.

Quyền lực của các tổ chức trung gian cũng không chỉ nằm ở việc giữ tài sản. Họ có thể quyết định đồng tiền nào được hỗ trợ, khách hàng nào được mở tài khoản, giao dịch nào cần kiểm tra và thời điểm nào hoạt động nạp rút bị tạm dừng.

Điều này khiến cấu trúc thị trường crypto tại Nga ngày càng giống hệ thống chứng khoán truyền thống: quyền tiếp cận được quản lý, tài sản được lưu ký tập trung và phần lớn giao dịch diễn ra trên sổ cái của tổ chức trung gian.

Vì vậy, luật mới có thể giúp crypto được công nhận rộng rãi hơn nhưng không đồng nghĩa thị trường trở nên mở hơn. Nga đang hợp pháp hóa quyền đầu tư vào crypto, đồng thời đặt phần lớn cơ sở hạ tầng dưới sự kiểm soát của những tổ chức đã có vị thế lớn trong hệ thống tài chính.

Thách thức của cơ quan quản lý là tránh để yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư trở thành một rào cản gia nhập quá cao. Một thị trường chỉ có vài nhà cung cấp có thể an toàn hơn trên giấy tờ, nhưng cũng dễ hình thành điểm nghẽn, giảm cạnh tranh và tập trung rủi ro vào một số hạ tầng quan trọng.