Ethereum Foundation, tổ chức phi lợi nhuận từ lâu được xem là đơn vị bảo trợ quan trọng nhất của Ethereum, đang một lần nữa trở thành tâm điểm tranh luận trong cộng đồng crypto. Làn sóng chỉ trích mới xuất hiện sau nhiều sự ra đi của các nhân sự nổi bật, cùng câu hỏi ngày càng lớn hơn: Ethereum hiện đã quá lớn so với chính tổ chức từng giúp nó ra đời hay chưa?
Theo CoinDesk, Ethereum Foundation đang đối mặt với áp lực từ nhiều phía khi một số thành viên trong ngành cho rằng tổ chức này trở nên khép kín, chậm chạp và thiếu kết nối với thực tế cạnh tranh ngày càng gay gắt của thị trường blockchain.
Ethereum Foundation bị chỉ trích là “lạc nhịp”
Trong một cuộc phỏng vấn gần đây trên podcast Unchained của Laura Shin, Zak Cole, một contributor lâu năm của Ethereum, nói rằng Ethereum Foundation đang “hoàn toàn mất kết nối” với thị trường.
Ông chỉ trích tổ chức này vì tài trợ cho những hoạt động mà theo ông không liên quan nhiều đến nhu cầu thực tế của hệ sinh thái Ethereum, đồng thời cho rằng EF đang bị chi phối bởi một nhóm quá nhỏ xoay quanh các ưu tiên riêng của Vitalik Buterin.
Sự chỉ trích càng tăng mạnh sau khi nhiều contributor nổi bật rời khỏi Ethereum Foundation trong năm nay. Theo CoinDesk, đã có tổng cộng 8 người rời tổ chức kể từ tháng 1/2026. Điều này làm dấy lên nghi ngại rằng EF có thể đang bước vào giai đoạn suy yếu, đúng lúc Ethereum ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hạ tầng tài chính crypto.
Từ “trung tâm Ethereum” đến một tổ chức muốn tự thu nhỏ vai trò
Ethereum Foundation được thành lập vào năm 2014 tại Thụy Sĩ, trước khi Ethereum mainnet ra mắt vào năm 2015. Trong giai đoạn đầu, EF gần như là tổ chức trung tâm của toàn bộ mạng lưới: tài trợ cho các client team, điều phối developer, hỗ trợ nghiên cứu và dẫn dắt Ethereum vượt qua các nâng cấp kỹ thuật quan trọng.
Hudson Jameson, cựu coordinator tại Ethereum Foundation và hiện là Head of Ecosystem tại Certik, cho biết EF ban đầu là tổ chức duy nhất xoay quanh Ethereum. Nhưng theo thời gian, tổ chức này đã cố gắng giảm bớt vai trò trung tâm để tạo không gian cho các nhóm, công ty và tổ chức điều phối khác phát triển.
Đây chính là điểm khiến Ethereum Foundation luôn ở vị trí nhạy cảm. Nếu can thiệp quá nhiều, EF có thể bị xem là “quá tập trung”. Nhưng nếu lùi lại quá xa, tổ chức này lại bị chỉ trích là thiếu định hướng, thiếu trách nhiệm và không theo kịp tốc độ thị trường.
Ethereum đã khác rất xa so với năm 2015
Khi Ethereum mới ra mắt, hệ sinh thái còn nhỏ và gần như chưa có nhiều tổ chức độc lập xoay quanh mạng lưới. Sau hơn một thập kỷ, Ethereum đã trở thành nền tảng quan trọng cho DeFi, stablecoin, tokenized assets và hàng loạt layer-2.
Ethereum không còn chỉ là một thử nghiệm blockchain. Nó đã trở thành hạ tầng tài chính số với giá trị tài sản rất lớn được bảo vệ bên trong hệ sinh thái.
Đây cũng là lý do một số nhà phê bình cho rằng cách vận hành kiểu research nonprofit của Ethereum Foundation không còn phù hợp với thực tế mới. Theo họ, Ethereum hiện đang cạnh tranh trực tiếp với Solana, Bitcoin ecosystem, các layer-1 mới, layer-2 riêng biệt và nhiều công ty crypto được hậu thuẫn bởi quỹ đầu tư lớn.
Zak Cole cho rằng Ethereum không còn là một startup. Đây đã là một hệ sinh thái trưởng thành, nơi hàng tỷ đến hàng nghìn tỷ USD giá trị tài sản và sinh kế của nhiều người đang phụ thuộc vào nó.
EF vẫn có vai trò mà ít tổ chức khác thay thế được
Dù bị chỉ trích, Ethereum Foundation vẫn được nhiều người trong ngành đánh giá là một tổ chức khó thay thế.
Chris Buolos, Chủ tịch Dromos Labs, đơn vị phát triển chính phía sau sàn DEX Aerodrome trên Base, cho rằng EF vẫn phát huy tốt nhất vai trò của một tổ chức nghiên cứu, một bên điều phối trung lập và một tiếng nói quan trọng trong việc xây dựng tiêu chuẩn, advocacy và roadmap dài hạn.
Theo Buolos, khi các nhóm vốn cạnh tranh với nhau cần ngồi lại để thống nhất best practices, sự hiện diện của một bên trung lập như EF vẫn có giá trị lớn.
Nói cách khác, vấn đề không nằm ở việc Ethereum Foundation có còn cần thiết hay không. Câu hỏi thực tế hơn là EF nên làm gì, nên bỏ gì và nên tập trung vào đâu trong một hệ sinh thái đã lớn hơn rất nhiều so với chính nó.
Mâu thuẫn sâu hơn: Ethereum là sản phẩm tài chính hay phong trào xã hội?
Hudson Jameson cho rằng các tranh cãi quanh Ethereum Foundation phản ánh một cuộc khủng hoảng nhận diện lớn hơn bên trong Ethereum.
Một nhóm người nhìn Ethereum chủ yếu như một tài sản tài chính, một nền tảng giao dịch và một hệ sinh thái cần tăng trưởng người dùng, doanh thu, ứng dụng và thị phần. Nhóm khác lại xem Ethereum như một dự án xã hội và công nghệ dài hạn, tập trung vào self-sovereignty, trung lập, chống kiểm duyệt, quyền riêng tư và mã nguồn mở.
Hai cách nhìn này không hoàn toàn đối lập, nhưng chúng tạo ra áp lực rất khác nhau lên Ethereum Foundation.
Nếu Ethereum là một sản phẩm cạnh tranh trên thị trường, EF bị kỳ vọng phải hành động nhanh hơn, rõ ràng hơn và thực dụng hơn. Nhưng nếu Ethereum là một hạ tầng công cộng phi tập trung, EF lại cần thận trọng, trung lập và tránh trở thành “ban điều hành” của mạng lưới.
Vitalik Buterin: EF không phải “trung tâm của Ethereum”
Vitalik Buterin, đồng sáng lập Ethereum, đã lên tiếng phản hồi các chỉ trích trong một bài viết dài gần đây. Ông cho rằng nhiều người đang hiểu sai vai trò mà Ethereum Foundation muốn hướng tới.
Theo Vitalik, EF không phải “trung tâm của Ethereum”, mà chỉ là “một node có mục đích xác định, tồn tại bên cạnh các node khác”.
Ông nhấn mạnh Ethereum Foundation không được thiết kế để trở thành một cơ quan điều hành vĩnh viễn của Ethereum, cũng không nên cạnh tranh với các công ty crypto được hậu thuẫn bởi venture capital trong cuộc đua mở rộng thị phần.
Thay vào đó, Vitalik cho biết EF đang thu hẹp phạm vi hoạt động để tập trung vào những giá trị cốt lõi của Ethereum, gồm chống kiểm duyệt, tính mở, quyền riêng tư và bảo mật. Nội bộ EF gọi nhóm ưu tiên này là “CROPS”.
Theo Vitalik, Ethereum Foundation đang chọn dùng nguồn lực còn lại cho sự bền vững dài hạn, thay vì cố gắng làm quá nhiều việc cùng lúc.
Thu nhỏ hay suy yếu?
Hiện vẫn chưa rõ Ethereum Foundation đang suy yếu, hay đơn giản là đang chuyển mình thành một tổ chức nhỏ hơn, tập trung hơn và ít ôm đồm hơn.
Chris Buolos cho rằng việc mô tả giai đoạn hiện tại của EF như một cuộc khủng hoảng sống còn có thể là hơi quá. Theo ông, một tổ chức nhỏ hơn, tập trung vào các mảng nghiên cứu mà không có nhà tài trợ thương mại nào muốn theo đuổi, như post-quantum, privacy, neutrality và các vấn đề dài hạn, có thể là mô hình lành mạnh hơn so với một Ethereum Foundation quá dàn trải trong vài năm qua.
Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận việc mất nhân tài là vấn đề thật, và quá trình chuyển đổi sẽ gây đau đớn cho hệ sinh thái.
Vì sao tranh cãi này quan trọng?
Cuộc tranh luận quanh Ethereum Foundation không chỉ là câu chuyện nội bộ của một tổ chức phi lợi nhuận. Nó phản ánh câu hỏi lớn hơn về tương lai Ethereum.
Ethereum hiện vừa là một phong trào tư tưởng, vừa là một hệ thống tài chính, vừa là hạ tầng kỹ thuật số toàn cầu. Chính sự đa vai trò này khiến kỳ vọng đặt lên Ethereum Foundation trở nên mâu thuẫn.
Một bên muốn EF nhanh hơn, thực dụng hơn và hỗ trợ mạnh hơn cho app layer. Bên còn lại muốn EF tiếp tục bảo vệ các giá trị gốc của Ethereum, không chạy theo thị trường ngắn hạn và không biến mình thành trung tâm quyền lực.
Điều chắc chắn là Ethereum đã không còn ở giai đoạn thử nghiệm như năm 2015. Khi mạng lưới càng lớn, vai trò của Ethereum Foundation càng khó định nghĩa. Và có lẽ chính cuộc tranh cãi hiện tại cho thấy Ethereum đang bước vào một giai đoạn trưởng thành mới: nơi cộng đồng không còn chỉ hỏi “Ethereum có thể làm gì?”, mà bắt đầu hỏi “ai nên chịu trách nhiệm cho tương lai của Ethereum?”.
Vì sao cộng đồng lại nổi giận đúng lúc này?
Làn sóng chỉ trích Ethereum Foundation không tự nhiên xuất hiện. Nó bùng lên đúng thời điểm Ethereum đang chịu nhiều áp lực cùng lúc: cạnh tranh từ các blockchain đối thủ, sự phân mảnh của layer-2, kỳ vọng ngày càng lớn từ nhà đầu tư và cảm giác rằng hệ sinh thái đang thiếu một hướng đi rõ ràng hơn.
Trước hết, Ethereum không còn là blockchain duy nhất được xem như trung tâm đổi mới của crypto. Những hệ sinh thái như Solana đang tăng tốc mạnh ở mảng consumer app, memecoin, DePIN, stablecoin và trải nghiệm người dùng. So với hình ảnh nhanh, rẻ, dễ dùng của các chain mới, Ethereum thường bị nhìn nhận là phức tạp hơn, đắt đỏ hơn và khó tiếp cận hơn với người dùng phổ thông.
Thứ hai, chiến lược mở rộng qua layer-2 dù giúp Ethereum giảm tải về mặt kỹ thuật, lại tạo ra một vấn đề mới về trải nghiệm. Người dùng mới phải làm quen với nhiều mạng khác nhau như Base, Arbitrum, Optimism, zkSync hay Scroll; phải hiểu bridge, phí gas, tài sản wrapped và thanh khoản phân mảnh. Về mặt kỹ thuật, đây có thể là hướng đi hợp lý. Nhưng với người dùng cuối, Ethereum đôi khi trông giống một “mê cung” hơn là một sản phẩm thống nhất.
Áp lực thứ ba đến từ chính kỳ vọng tài chính quanh ETH. Khi Ethereum được xem là hạ tầng cốt lõi của DeFi, stablecoin và tài sản token hóa, nhiều nhà đầu tư kỳ vọng ETH phải phản ánh vị thế đó bằng hiệu suất thị trường mạnh mẽ hơn. Khi giá ETH không đi đúng kỳ vọng, sự thất vọng dễ chuyển thành câu hỏi: ai đang chịu trách nhiệm cho chiến lược phát triển của Ethereum?
Bên cạnh đó, app layer của Ethereum vẫn chưa tạo ra cảm giác bùng nổ tương xứng với quy mô hạ tầng. Ethereum có hệ sinh thái developer lớn, thanh khoản sâu và nhiều giao thức nền tảng, nhưng các ứng dụng consumer thực sự dễ dùng, có sức lan tỏa đại chúng vẫn còn hạn chế. Điều này khiến một bộ phận cộng đồng cho rằng Ethereum Foundation quá tập trung vào nghiên cứu dài hạn, trong khi chưa dành đủ sự chú ý cho nhu cầu sản phẩm, người dùng và thị trường.
Cuối cùng, việc nhiều nhân sự rời Ethereum Foundation trong thời gian ngắn đã biến những bức xúc âm ỉ thành một câu chuyện lớn hơn. Trong một thị trường vốn rất nhạy cảm với tín hiệu niềm tin, các cuộc rời đi dễ bị diễn giải thành dấu hiệu của khủng hoảng nội bộ, dù thực tế có thể phức tạp hơn nhiều.
Nói cách khác, cộng đồng không chỉ tức giận vì vài quyết định riêng lẻ của Ethereum Foundation. Họ tức giận vì cảm giác Ethereum đang đứng giữa một ngã rẽ lớn: hoặc tiếp tục ưu tiên sự thận trọng, trung lập và nghiên cứu dài hạn; hoặc phải trở nên thực dụng hơn để cạnh tranh trong một thị trường ngày càng khốc liệt.
Vấn đề là Ethereum Foundation không được thiết kế để vận hành như một công ty công nghệ có CEO, KPI tăng trưởng và chiến lược thị phần rõ ràng. Nhưng khi Ethereum đã trở thành hạ tầng tài chính trị giá hàng trăm tỷ USD, thị trường lại bắt đầu đánh giá EF bằng chính những tiêu chuẩn đó. Đây là mâu thuẫn khiến cuộc tranh luận hiện tại trở nên gay gắt hơn nhiều so với một cuộc khủng hoảng truyền thông thông thường.
